Hatay'da Yorgancılık Sanatı ve Ustası Nahya Güzelyurt

Hatay, zengin el sanatları geleneğiyle tanınan bir şehirdir. Bu gelenekler arasında yorgancılık, iplik ve iğnenin usta ellerde buluşmasıyla ortaya çıkan, sabır ve özen isteyen özel bir yere sahiptir. Yorgan yapımı; astar, pamuk ve yüz olmak üzere üç ana malzemeyle gerçekleştirilen ve çeşitli motiflerin işlendiği ince bir işçilik ürünüdür. Hatay'da bu kadim sanatın yaşatılmasında en önemli isim ise Türkiye'nin tek kadın yorgan yapım ustası olan Nahya Güzelyurt'tur.

Yorgancılığın İncelikleri

Geleneksel yorgan yapımı, zahmetli ve bir o kadar da titizlik gerektiren aşamalardan oluşur. İlk olarak yorganın yüz bölümü ile astarı birleştirilir. Ardından kullanılacak pamuk, bir sopa yardımıyla dövülerek kabartılır; yün ise elle atılarak yumuşatılır. Bu hazırlığın ardından torba haline getirilen kumaşın üzerine, kartondan kesilmiş kalıplar ya da cetvel kullanılarak sabun veya tebeşirle belirli bir kompozisyon çizilir. Kabartılan pamuk ya da yün, bu torba kumaşın içine doldurulur ve sopa yardımıyla düzeltilir. Son aşamada ise kumaşın rengine ve kalınlığına uygun bir ip seçilir. Orta parmağa takılan yüksük yardımıyla kumaşa çizilen kompozisyonun üzerinden geçilerek yorgan dikilir, yani çitilir. Bu süreç, her bir yorganın adeta bir sanat eserine dönüşmesini sağlar.

Nahya Güzelyurt'un Yolculuğu

Nahya Güzelyurt, 1963 yılında Hatay'da doğdu. Altı çocuklu bir ailenin en büyük evladı olarak, yorgancılık mesleğini daha ilkokul yıllarında usta-çırak ilişkisi içinde öğrendi. Kız meslek lisesinin giyim bölümünde eğitim gördükten sonra, 1987'de usta öğretici oldu ve Halk Eğitim Merkezi'nde yorgancılık eğitimleri vermeye başladı. Buradaki eğitim faaliyetlerini 2017 yılına kadar sürdürdü. Güzelyurt, her bir yorgan için ayrı tasarım yapıyor, işlemelerin çizimini kendi ürettiği kalıplarla oluşturuyor ve yorganlarına farklı isimler veriyor. Bu özgün yaklaşımı, onun eserlerini diğerlerinden ayıran en belirgin özellik.

Unutulmaya Yüz Tutmuş Bir Sanatın Yaşatıcısı

Nahya Güzelyurt, sadece bir usta değil, aynı zamanda unutulmaya yüz tutmuş geleneksel yorgan yapımının yaşatılması için çalışan bir kültür elçisidir. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı El ve Türk Süsleme Sanatları Sanatkarları arasına girdi ve birçok fuara katılarak bu sanatı geniş kitlelere tanıttı. Yorgancılığın yanı sıra kardeşiyle birlikte Hatay yöresine ait defne yağı üretimiyle de ilgilendi. 2021 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında UNESCO Bilim Kurulu tarafından verilen Yaşayan İnsan Hazinesi unvanına layık görüldü ve ödülünü 2022 yılında Ankara'da düzenlenen törenle aldı. Bu unvan, onun bu alandaki emeğinin ve katkısının en büyük kanıtı oldu.

Atölyesi ve Üretim Anlayışı

Güzelyurt, Hatay'ın Defne ilçesine bağlı Samankaya mahallesindeki evini atölye olarak kullanıyor ve kardeşiyle birlikte atlas yorgan üretimine devam ediyor. Yorganlarını organik malzemelerden üreten usta, geniş iğne yönteminin yanı sıra sık iğne (ince iş) yöntemini de başarıyla kullanıyor. Bu teknikler, yorganların hem dayanıklılığını artırıyor hem de estetik görünümüne katkı sağlıyor. Güzelyurt'un atölyesi, aynı zamanda bu geleneksel sanatın gelecek nesillere aktarıldığı bir okul işlevi görüyor.

Kapanış

Hatay'ın kültürel zenginliğinin önemli bir parçası olan yorgancılık, Nahya Güzelyurt gibi ustalar sayesinde yaşamaya devam ediyor. Onun elinden çıkan her bir yorgan, sadece bir uyku arkadaşı değil; aynı zamanda yılların birikimini, el emeğini ve sanatsal bir bakışı taşıyan değerli bir miras. Bu sanatı ve ustasını tanımak, Hatay'ın kültürel dokusunu daha yakından anlamak için eşsiz bir fırsat sunuyor.

Kaynak: hatay.ktb.gov.tr, tr.wikipedia.org
Görsel: Hiart, Wikimedia Commons, CC0