İssos Antik Kenti: Tarihi Savaşın Sahnesi

Hatay'ın kuzeydoğusunda, İskenderun'un kuzeyinde ve Akdeniz kıyısında yer alan İssos Antik Kenti, bugün Erzin ilçesine bağlı Aşağıburnaz yakınlarında, İskenderun Körfezi'nin doğu kıyısında denize yaklaşık 500 metre mesafede konumlanır. Zeminden 26 metre yükseklikteki höyük, 33 dönümlük bir alana yayılır ve günümüzde Kinet Höyük olarak bilinir. Kaynaklarda kentin antik isminin Epiphaneia olduğu da belirtilir; İssos ile Epiphaneia'nın aynı yer olduğu ileri sürülür. Kentin kuruluş tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte, Hierokles'in metinlerinde MÖ V. ve VI. yüzyılda Kilikya'nın şehirleri arasında anılır.

Binlerce Yıllık Yerleşim Katmanları

İssos, Kilikya'daki en büyük Klasik Antik Çağ öncesi yerleşimi olarak kabul edilir ve Hititçe adı Izziya olarak bilinir. 1992'den 2012'ye kadar sürdürülen kazılar, höyükte MÖ 6. binyıla kadar uzanan en eski yerleşim izlerini ortaya çıkarmıştır. Erken Tunç Çağı II'den (yaklaşık MÖ 2900/2800) MÖ 1. yüzyılın ortalarına kadar, büyük boşluklar olmaksızın sürekli bir yerleşim yeri olmuş; bu süreçte 29 farklı tabaka tespit edilmiştir.

Kazılarda Geç Neolitik Çağ, İlk Tunç Çağı (MÖ 2500-2000), Orta Tunç Çağı (MÖ 1650-1550), Son Tunç Çağı/Hitit Dönemi (MÖ 1400-1200), Demir Çağı (MÖ 1200-400) ve Geç Demir Çağı'ndan Helenistik Dönem'e kadar (MÖ 7.-1. yüzyıllar) yerleşimler ortaya çıkarılmıştır. Hitit kaynaklarında adı geçen ve MÖ 13. yüzyılın ortalarında Büyük Kraliçe Puduḫepa'nın deniz kenarında dua ettiği Issiya şehri de muhtemelen İssos veya Kinet Höyük ile aynı yerdir.

Üç Büyük Savaşın Sahnesi

İssos, her biri kendi döneminde İssos Muharebesi olarak adlandırılan en az üç belirleyici antik veya Orta Çağ savaşına ev sahipliği yapmasıyla dikkat çeker. Bunlardan ilki ve en ünlüsü, MÖ 333 yılında Ahameniş (Pers) hükümdarı III. Darius ile Makedonya kralı Büyük İskender arasında yapılan ve İskender'in zaferiyle sonuçlanan savaştır. Hatay'ın tarihçesinde de anlatıldığı üzere, İskender Anadolu'yu aşıp Gülek Boğazı'ndan Çukurova'ya geçtikten sonra Myriandros'ta (bugünkü İskenderun) kamp kurmuş; Pers İmparatoru III. Dareios ise Amanos dağlarını aşıp bugünkü Dörtyol'un bulunduğu ovaya inmiş ve Pinaros çayı (Deliçay) kıyısında savaş düzeni almıştı. İki ordu, körfezin ucunda bulunan İssos'ta savaşa tutuşmuş ve İskender Pers ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmıştı.

İkinci İssos Muharebesi, MS 194 yılında P. Cornelius Anullinus'un, Septimius Severus'un rakibi Pescennius Niger'i yendiği savaştır. Üçüncüsü ise MS 622'de Bizans İmparatoru Herakleios'un Sasani Şahı Şahrbaraz'ı yendiği muharebedir. Bu üç savaş, İssos'un stratejik konumunun yüzyıllar boyunca önemini koruduğunu gösterir.

Kentin Dönüşümü ve Terk Edilişi

Uzun bir süre terk edilen bölgede, yaklaşık 1140 yılında yeni bir yerleşim kurulmuş ve yapay bir liman havzası inşa edilmiştir. Ancak bu yerleşim de yaklaşık 1330 yılında tamamen terk edilmiştir. İssos'un bir zamanlar piskoposluk merkezi olduğu düşünülse de, bu fikri destekleyecek hiçbir kanıt yoktur; kent, Roma'nın Kilikya eyaletine ait olduğu Antakya Patrikliği'nin piskoposluk listelerinde geçmemektedir.

Bugünkü İzler

İssos'un modern bir yerleşim yerinde hâlâ var olup olmadığı araştırmacılar arasında tartışılmaya devam etmektedir. Savaşların hangi dağ deresinin çevresinde gerçekleştiğinden bağımsız olarak, eski şehir bugünkü İskenderun yakınlarında ve İskenderun Körfezi kıyısında yer alıyordu. Günümüzde Pinarus nehri'nin her iki tarafında da herhangi bir şehir bulunmamakta ve bu nehrin İssos olarak adlandırılıp adlandırılmadığı da belirsizdir.

Kinet Höyük, hem binlerce yıllık yerleşim katmanları hem de dünya tarihini değiştiren savaşlara sahne olmasıyla, Hatay'ın kadim geçmişine ışık tutan eşsiz bir arkeolojik alandır. İssos'u ziyaret ettiğinizde, ayaklarınızın altındaki toprakların yalnızca bir höyük değil, aynı zamanda imparatorlukların çarpıştığı bir tarih sahnesi olduğunu hissedersiniz.

Kaynak: hatay.ktb.gov.tr, tr.wikipedia.org
Görsel: Albrecht Altdorfer, Wikimedia Commons, Public domain