Yapay zekanın 'siyasi dalkavukluğu' kutuplaşmaya yol açar mı?

Yapay zekanın 'siyasi dalkavukluğu' kutuplaşmaya yol açar mı?

Brezilya'da yapılan araştırmada test edilen 21 yapay zeka modelinin tamamının, kullanıcıların siyasi yönelimine göre yanıtlarını değiştirdiği belirlendi. Araştırmacılar, bu eğilimin kişiselleştirilmiş yankı odaları oluşturarak kutuplaşma riskini artırabileceği uyarısında bulundu

Artı Gerçek - Brezilya'daki Campinas Devlet Üniversitesi (UNICAMP) araştırmacılarının Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışması, yaygın kullanılan yapay zeka sohbet botlarının siyasi görüşlerini kullanıcıların yönelimine göre değiştirebildiğini ortaya koydu.

Araştırmada OpenAI, Meta, Google, xAI, DeepSeek ve Microsoft gibi geliştiricilerin 21 büyük dil modeli test edildi. Modellerden ekonomi, kamu güvenliği, sosyal politikalar, yolsuzluk ve çevre dahil Brezilya siyasetine ilişkin yedi alandaki 112 ifadeyi değerlendirmeleri istendi. Kullanıcıların siyasi yönelimi belirtilmediğinde modellerin 20'si sol eğilimli olarak sınıflandırılan yanıtlar verirken, Grok 4.1 sağ eğilimli yanıtlar veren tek model oldu.

Kullanıcının daha çok sağa veya sola eğilimli olduğu belirtildiğinde ise 21 modelin tamamı yanıtlarını kullanıcının siyasi görüşü doğrultusunda değiştirdi. Araştırmacılar bu davranışı "ideolojik bukalemunluk" olarak tanımladı. Değişimin en düşük düzeyde Meta'nın Llama 3.1 8B ve DeepSeek V3.2 modellerinde, en yüksek düzeyde ise Google'ın Gemma 3 27B ve OpenAI'ın GPT-5 Nano modellerinde görüldüğü belirtildi.

KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ YANKI ODALARI RİSKİ

Araştırmanın ortak yazarlarından bilgisayar bilimci Zanoni Dias, modellerin yalnızca dil ve üsluplarını değil, siyasi değerlendirmelerini de kullanıcıya göre değiştirdiğini vurguladı.

DW'ye konuşan araştırmacılar bunu siyasi dalkavukluk eğilimi olarak değerlendiriyor:

"Yapay zeka sistemleri, kullanıcıların duymak istediğini düşündükleri şeyleri söylüyordu. Bunun olası açıklamalarından biri, kısaca 'bot' olarak da adlandırılan sohbet robotlarının insan değerlendiricilerin daha yüksek puan verdiği yanıtları tercih edecek şekilde eğitilmesi olabilir. Kullanıcıyı memnun eden yanıtlar daha yüksek puanlanırsa, sohbet botları da kullanıcıların görüşlerini onaylamayı öğrenebilir."

Araştırmacılar, bu eğilimin kişiye özel yankı odaları oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Sohbet botları, kullanıcının görüşlerini destekleyen argümanlar üretebilir ve itirazlara yanıt verebilir. Kullanıcılar ise kendilerine göre şekillenen bu yanıtları tarafsız ve bağımsız bir değerlendirme sanabilir.

Stanford Üniversitesi'nden davranış bilimci Zakary Tormala, insanların yapay zekayı diğer insanlara kıyasla daha bilgili, nesnel ve tarafsız algılayabildiğini belirtti. Tormala'ya göre bu güven, yapay zekadan gelen onayın siyasi görüşlere bağlılığı artırması ihtimalini güçlendirebilir. Ancak yapay zeka tarafından onaylanmanın aynı etkiyi doğurup doğurmadığı henüz kanıtlanmış değil.

KUTUPLAŞMAYA ETKİSİ HENÜZ BİLİNMİYOR

Araştırma, yapay zeka yanıtlarının kullanıcıların inançlarını veya davranışlarını değiştirip değiştirmediğini incelemedi. Dias, modellerin yanıtlarının değiştiğinin ortaya konulduğunu, ancak bunun kullanıcıları radikalleştirdiği ya da çatışmaya daha yatkın hale getirdiği sonucuna varılamayacağını söyledi.

Amsterdam Üniversitesi'nden yapay zeka ve siyasi kutuplaşma araştırmacısı Petter Tornberg de sohbet botlarının her durumda kutuplaşmayı artıracağının varsayılmaması gerektiğini belirtti. Tornberg'e göre, özel konuşmalarda yapay zeka sistemleri bazı koşullarda insanların görüşlerini yeniden değerlendirmesine yardımcı olarak kutuplaşmayı azaltabilir.

Dias, yapay zeka geliştiricilerine modellerini farklı siyasi görüşlere sahip kullanıcılarla test etme ve aynı konuları tutarlı biçimde değerlendirip değerlendirmediklerini kontrol etme çağrısında bulundu. Modellerin karşı görüşleri nazikçe sunacak, belirsizlikleri kabul edecek ve farklı siyasi değerlendirmeleri adil biçimde aktaracak şekilde eğitilebileceğini belirten Dias, temel hedefin insanların kendi inançlarını sorgulamalarına yardımcı olmak olması gerektiğini vurguladı.